fbpx

Hoe ontwerp je onderwijs dat bijdraagt aan de ontwikkeling van professionele competenties?

Hoe ontwerp je onderwijs dat bijdraagt aan de ontwikkeling van professionele competenties?
4 daagse module klinisch redeneren voor verzorgenden

Hoe ontwerp je onderwijs dat bijdraagt aan de ontwikkeling van professionele competenties?

Helaas kom ik in de praktijk nog heel vaak voorbeelden tegen zoals op deze foto. De docent leeft al pratend en schrijvend voort in de vorige eeuw en de student is ondertussen druk met van alles uit deze eeuw. Wat leren de studenten? Weinig. Vaak luisteren ze maar half. Herkenbaar? Ik vrees van wel, je kent vast ook docenten die zo les (blijven) geven.

Ik vraag me met regelmaat af hoe dit toch mogelijk is en vooral wat er voor nodig is om dit te veranderen. Zowel de docent als de student hebben op deze manier geen plezier in de les en het is ook nog eens bewezen ineffectief.

Om antwoord te vinden op deze vragen ben ik in de literatuur gedoken. In de literatuur worden verschillende visies op leren beschreven. Drie visies zijn daarin dominant (Valcke, 2010); Behaviorisme, Cognitivisme en Constructivisme. In dit blog licht ik de drie visies kort toe, beschrijf ik mijn eigen visie op leren en opleiden en geef ik antwoord op bovenstaande vraag.

Behaviorisme

In het boek ‘onderwijskunde als ontwerpwetenschap’ (Valcke, 2010) worden de theorieën van verschillende aanhangers van het behaviorisme beschreven. De eerste behaviorist die behavioristische leerprincipes heeft vertaald naar een aanpak voor instructie is Skinner (1904 -1991). Volgens Skinner is leren: ‘het ontstaan van een observeerbare gedragsverandering’ (Valcke, 2010). Skinner stelt dat alleen observeerbaar gedrag bestudeerd kan worden. Interne leer- en denkprocessen kunnen onvoldoende aangetoond worden en innerlijke motieven en kenmerken worden genegeerd. Het interne proces wordt gezien als een ‘black box’.

Skinner vindt het belangrijk om het gewenste gedrag te versterken. Dit gebeurt via bekrachtigers. Deze bekrachtigers kunnen positief of negatief zijn. Skinner benadrukt met name het aanbieden van positieve bekrachtigers.

Feedback is heel belangrijk

Volgens Skinner bestaat een goed onderwijsprogramma uit kleine delen. Telkens wanneer een lerende iets goed gedaan heeft, krijgt hij positieve bevestiging.

Volgens de behavioristische visie zijn de leerstof en de leerinhoud niet het uitgangspunt maar wordt het onderwijs ontworpen op basis van gedragsdoelen.

Binnen de behavioristische visie is het geven van feedback erg belangrijk. Met feedback wordt het leren bekrachtigd en wordt er een ‘bruggetje’ gemaakt naar het volgende leerproces.

In ‘onderwijskunde als ontwerpwetenschap’ (Valcke, 2010) wordt een referentiekader voor onderwijskunde en behaviorisme beschreven. Ik lees daarin een aantal punten waar ik op basis van mijn onderwijservaring helemaal achter kan staan. Onderstaande punten heb ik meegenomen in mijn ontwerp voor de module ‘klinisch redeneren voor verzorgenden’:

  • Lerenden volgen hun eigen leertempo
  • De noodzaak tot geïndividualiseerde instructie wordt benadrukt
  • Lerenden krijgen een persoonlijke mentor
  • Geef feedback op de taak, het proces, de zelfregulatie en de persoon van de lerende

Er is ook een aantal punten waar ik mij, op basis van mijn onderwijservaring, minder in kan vinden:

  • De instructieverantwoordelijke draagt de volledige eindverantwoordelijkheid voor het instructieproces en de leeractiviteiten van de lerende(n). Wat mij betreft ligt die verantwoordelijkheid grotendeels bij de lerende(n).
  • De leermaterialen zijn van te voren helemaal vastgelegd. Ik pas graag en met regelmaat, het lesmateriaal aan als daarvoor een wens of een noodzaak blijkt vanuit de groep of de individuele leerling.

Deze punten sluiten naar mijn idee te veel aan bij de ‘ouderwetse’ manier van lesgeven zoals in beeld gebracht in bovenstaande afbeelding. In mijn ontwerp heb ik gebruik gemaakt van andere onderwijskundige theorieën.

Cognitivisme

Het cognitivisme is o.a. ontstaan als reactie op het behaviorisme. Waar het behaviorisme benadrukt dat leren betrekking heeft op waarneembaar gedrag stelt het cognitivisme dat ook het mentale gedrag, de inzichten en de interne beelden van belang zijn. (Valcke, 2010) Je zou kunnen zeggen dat de ‘black box’ uit het behaviorisme wordt opengebroken.

Cognitivisten onderscheiden verschillende typen kennis;

  • Declaratieve kennis: dit is kennis die verworven wordt uit boeken. Het is kennis die men snel kan vergaren maar ook snel weer vergeet.
  • Procedurele kennis: hierbij gaat het om het aanleren van vaardigheden zoals injecteren of klinisch redeneren. Het verwerven van procedurele kennis kost tijd.
  • Metacognitieve kennis: betreft de kennis over hoe we denken en hoe we leren.

Leren met een wetenschappelijke basis

Met het cognitivisme heeft het leren een wetenschappelijke basis gekregen. In het referentiekader lees ik een aantal punten die ik positief vind aan het cognitivisme. Deze punten heb ik meegenomen in mijn ontwerp van de module ‘klinisch redeneren voor verzorgenden’:

  • Coaching op het niveau van het individuele leerproces, met individuele feedback.
  • Baseer de leerstof en de werkvormen op een taakanalyse

Ik lees ook een aantal punten waar ik mij, op basis van mijn onderwijservaring, minder in kan vinden;

  • De instructieverantwoordelijke heeft de hoofdverantwoordelijkheid voor het instructieproces.
  • Er is weinig aandacht voor de rol van de context.
  • Het accent ligt op cognitief leren. Het sociale, emotionele en het motorische leren krijgt minder aandacht.

Constructivisme

Het constructivisme is de laatste 20 jaar zeer populair (Valcke, 2010). Het constructivisme is een stroming waarin zelfsturing centraal staat. Niet iedereen is ‘gelukkig’ met het constructivisme. Veel van wat in deze stroming beschreven wordt is (nog) niet of moeilijk wetenschappelijk te onderbouwen. De belangrijkste punten uit het constructivisme:

  • Elke lerende brengt zijn eigen kennis in en bepaalt hoe en wat verder wordt geleerd.
  • Kennis is het resultaat van de persoonlijke interpretatie van ervaringen. Dit kan niet worden overgebracht op anderen.
  • Kennis ontwikkelt zich en verandert. Er komt kennis bij of het wordt weggelaten. Dit gebeurt door het uitwisselen van ervaringen met anderen.

Leren op basis van concrete ervaringen

Binnen het constructivisme wordt het leren gebaseerd op concrete ervaringen. Het bespreken en analyseren van verschillende perspectieven wordt aangemoedigd. Het probleemoplossend denken wordt benadrukt. Instructieverantwoordelijken zijn vooral gidsen of coaches die lerenden helpen boven hun niveau uit te komen. Leren door doen is belangrijk binnen het constructivisme.

De afgelopen jaren ervaar ik steeds meer dat ik ‘aanhanger’ ben van het constructivisme. Op basis van het referentiekader zoals beschreven in ‘onderwijskunde als ontwerpwetenschap’ (Valcke, 2010) zie ik de volgende positieve punten bij het constructivisme:

  • Er wordt geen directe instructie gegeven. De docent treedt op als coach of tutor.
  • Er wordt gewerkt met authentieke ‘problemen’
  • De lerende controleert en stuurt het leerproces
  • Samenwerking met anderen staat centraal
  • Eigen ervaringen zijn een belangrijk uitgangspunt van het leerproces
  • Er wordt gewerkt met activerende werkvormen
  • De dagelijkse werkelijkheid is een bron van leerstof
  • Het eigen bedrijf dient als leerbedrijf.

Een model voor het ontwerpen van een curriculum voor het MBO is het 4 CID model van Jeroen van Merriënboer. Dit model past binnen het constructivisme. Hoewel verschillende theoretici aangeven dat het constructivisme lastig wetenschappelijk te onderbouwen is, is het 4CID model een voorbeeld van een evidence based ontwerpmodel. Ik heb dit model gebruikt bij het ontwerpen van de module ‘klinisch redeneren voor verzorgenden’. In mijn volgende blog, die ik over twee weken publiceer, ga ik verder in op het 4CID model.

Hoe ontwerp je onderwijs dat bijdraagt aan de ontwikkeling van professionele competenties?

Met deze vraag begon in dit blog. Er is veel onderzoek gedaan naar onderwijsmethoden die ‘leuker’ en effectiever zijn dan 50 minuten of langer zenden van lesstof. Toch houden veel docenten en onderwijsorganisaties daaraan vast. Een gemiste kans. Jeroen van Merrienboer heeft een model ontwikkelt dat ontwerpers helpt bij het ontwerpen van Evidence Based onderwijs dat aansluit bij de praktijk. Onderwijs dat ontworpen is met dit model draagt bij aan de ontwikkeling van professionele competenties, de transfer van het geleerde naar nieuwe situaties en problemen en de ontwikkeling van competenties die nodig zijn om een leven lang te blijven leren (Hoogveld, Janssen-Noordman, & Merriënboer, 2017)

Bijscholing voor verzorgenden

Tijdens de lessen die ik als docent verpleegkunde geef aan medewerkers in de zorg vertelden veel verzorgenden dat zij graag hun vaardigheden op het gebied van pathologie en klinisch redeneren willen verbeteren. Speciaal voor verzorgenden heb ik een bijscholing  klinisch redeneren ontworpen. Deze bijscholing verzorg ik ‘incompany’ en via open inschrijving. Bij het ontwikkelen van deze module heb ik gebruik gemaakt van het 4 CID model van van Merriënboer.

Kijk op mijn website meer informatie:  4 daagse module ‘klinisch redeneren voor verzorgenden’

Neem vrijblijvend contact met mij op om te bespreken wat ik voor jouw zorgorganisatie kan betekenen. post@wietekederoos.nl

Klinisch redeneren voor verzorgenden

Accreditatie voor module klinisch redeneren

Goed nieuws!

De 4 daagse module klinisch redeneren voor verzorgenden van Wieteke de Roos is geaccrediteerd door V&VN.  Dat betekent dat de kwaliteit van deze scholing is erkend!

Accreditatie wordt alleen toegekend als:
• Er voorafgaand aan de scholing een opzet ligt hoe verpleegkundigen en verzorgenden hun kennis vergroten.
• Actuele kennis en ontwikkelingen hierin zijn meegenomen.
• De scholing didactisch goed in elkaar steekt.
• De scholing past binnen de beroepsuitoefening van verpleegkundigen en verzorgenden.
• De presentie van deelnemers achteraf wordt doorgegeven aan het Kwaliteitsregister V&V via PE-online.

Deelnemen via open inschrijving is nu ook mogelijk. Kijk op de pagina bijscholing voor verzorgenden voor meer informatie of meld je meteen aan. De eerstvolgende lesgroep start in september 2018.

Alle deelnemers die lid zijn van V&VN aan deze module ontvangen na afloop 20 PE punten in het kwaliteitsregister van V&VN. Nog geen lid van V&VN? Schrijf je in en toon je deskundigheid aan.

geaccrediteerd door V&VN