fbpx

4 daagse cursus ‘klinisch redeneren voor verzorgenden’.

4 daagse cursus ‘klinisch redeneren voor verzorgenden’.
Klinisch redeneren voor verzorgenden

Waarom een module ‘klinisch redeneren voor verzorgenden'?

De zorg in verpleeghuizen wordt steeds complexer. Mensen wonen langer zelfstandig en komen op latere leeftijd en/of met complexere zorgvragen in het verpleeghuis. Het overgrote deel van het verzorgend personeel in verpleeghuizen is geschoold op MBO niveau 2 (helpende zorg en welzijn) of niveau 3 (verzorgende IG). De steeds complexere zorg die zij moeten bieden vraagt meer kennis en vaardigheden om potentiële zorgproblemen goed in te kunnen schatten. Door functiedifferentiatie komen steeds meer taken, die voorheen bij de verpleegkundigen lagen, terecht bij de verzorgenden. Om situaties goed in te kunnen schatten is het belangrijk dat ook verzorgenden de vaardigheden van het klinisch redeneren beheersen. Zij moeten immers ook de potentiële problemen bij hun zorgvragers in kunnen schatten en kunnen beoordelen of de zorg van een verpleegkundige of een arts nodig is.

In de huidige opleiding van verzorgende IG wordt beknopt aandacht besteed aan het klinisch redeneren. Dit is een vak dat vrijwel alleen gevolgd kan worden in de opleiding tot MBO- en HBO verpleegkundige. Met het ontwerpen en aanbieden van een module specifiek gericht op verzorgenden wil ik daar verandering in aanbrengen en ook de verzorgenden de handvatten van het klinisch redeneren bieden.

Het ontwerp in wikiwijs

De module ‘klinisch redeneren voor verzorgenden’ is ontwikkeld op basis van het 4CID model. Zie hiervoor mijn vorige blog: https://wietekederoos.nl/thematisch-zorgonderwijs-bevordert-de-koppeling-met-de-praktijk/

Voor het ontwerpen van de module heb ik gebruik gemaakt van het programma wikiwijs (Kennisnet, 2018). Wikiwijs is een openbare, onafhankelijke website van Kennisnet. Wikiwijs kan gebruikt worden om lesmateriaal te zoeken en te maken. De website is in 2008 ontwikkeld op basis van een initiatief van toenmalig minister Plasterk van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Kennisnet en de Open Universiteit realiseerden deze website. Het doel van het programma Wikiwijs is het gebruik en de ontwikkeling van open leermiddelen in het onderwijs te stimuleren én te vergemakkelijken. Ik maak graag en veel gebruik van dit programma. Dit is de link naar de module; https://maken.wikiwijs.nl/117035/Klinisch_redeneren_voor_verzorgenden  Studenten en docent(en) kunnen via deze link gratis gebruik maken van het lesmateriaal.

Handleiding voor docenten.

Het lesmateriaal in de wikiwijsles spreekt eigenlijk voor zich. Hieronder nog een korte aanvulling op het lesmateriaal.

Verdeel de groep in zogenaamde leerteams van, afhankelijk van de grootte van de gehele groep, 2 tot 5 personen. Met deze groepsleden werken de leerteams gedurende de gehele module samen.

Bij deze module wordt gewerkt aan het realiseren van drie algemene leerdoelen en drie persoonlijke leerdoelen. Elke lesdag is hetzelfde opgebouwd en draagt bij aan het bereiken van de leerdoelen.

De lesdag start met het verdiepen in verschillende somatische (lesdag 1 en 2) , psychogeriatrische (lesdag 3) of psychiatrische aandoeningen (lesdag 4). De studenten werken in de ochtend aan het maken van een presentatie over een aandoening. Om de aansluiting met de praktijk zo groot mogelijk te maken verdiept het leerteam zich bij voorkeur in een reële casus van minimaal één van de deelnemers van het team.

De presentaties worden gegeven aan de gehele groep waarna men kans heeft om verdiepende vragen te stellen en feedback te geven aan het presenterende leerteam.

De middag staat in het teken van klinisch redeneren. De studenten kunnen aan de hand van een casus oefenen met het klinisch redeneren. De middag wordt afgesloten met een diagnostische toets over de aandoeningen die die dag aan bod zijn gekomen.

Bij deze module heeft de docent de rol van leercoach. De docent ondersteunt de studenten bij het leren en hun ontwikkeling. De docent geeft feedback en stimuleert tot reflecteren. Na het volgen van deze 4 daagse module kan de student zich zelfstandig verdiepen in relevante aandoeningen en de stappen van het klinisch redeneren toepassen.

Voorbeeld lesplan.

Lesplan module klinisch redeneren voor verzorgenden IG.
10.00 u - 10.15 u Introductie door docent op thema lesdag
10.15 u - 11.30 u Verdiepen in aandoeningen, werken aan presentaties in leerteams
11.30 u - 11.45 u Koffiepauze
11.45 u - 13.00 u Klassikaal geven van presentaties, vragen stellen en feedback geven
13.00 u - 13.30 u Lunchpauze
13.30 u - 14.15 u Werken in leerteams aan casus klinisch redeneren
14.15 u - 14.30 u Klassikaal nabespreken casus klinisch redeneren
14.30 u - 14.45 u Koffiepauze
14.45 u - 15.15 u Individueel werken aan diagnostische toets
15.15 u - 15.35 u Nabespreken diagnostische toets in leerteam
15.35 u - 15.45 u Klassikaal nabespreken diagnostische toets
15.45 u - 16.00 u Afronden lesdag en bespreken voorbereiding volgende lesdag

Evaluatie van het ontwerp

De module ‘klinisch redeneren voor verzorgenden’ kan geëvalueerd worden volgens het model van Kirkpatrick (Kirckpatrick, 2015). Volgens dit model worden er vier vragen gesteld op basis waarvan het effect van de module geëvalueerd wordt;

  1. Vonden de studenten de leerinterventie leuk? (reactie)
  2. Wat hebben de studenten geleerd? (leerresultaat)
  3. Gebruiken de studenten het geleerde in de praktijk? (gedrag)
  4. Wat levert het resultaat van de module op voor de organisatie? (resultaten)

In het model van Kirkpatrick is sprake van een hiërarchie van effecten. Effecten op een hoger niveau worden pas mogelijk als er effect op een lager niveau is gerealiseerd.

De eerste twee niveaus worden gemeten door een mondelinge en schriftelijke evaluatie onder de deelnemers aan de module.

Niveau 3 en 4 worden gemeten aan de hand van een voor- en nameting op de afdeling  waar de deelnemers werken. Hierbij zal aan de hand van een vragenlijst aan de arts en andere ondersteunende disciplines gevraagd worden naar het niveau van de vaardigheden die de deelnemers aan de module ‘klinisch redeneren voor verzorgenden’ hebben voorafgaand aan het volgen van de module en nadat zij de module gevolgd hebben.

Op basis van de uitkomsten uit de evaluatie kan de inhoud van de module worden aangepast.

Bijscholing voor verzorgenden

Tijdens de lessen die ik als docent verpleegkunde geef aan medewerkers in de zorg vertelden veel verzorgenden dat zij graag hun vaardigheden op het gebied van pathologie en klinisch redeneren willen verbeteren. Speciaal voor verzorgenden heb ik een bijscholing  klinisch redeneren ontworpen. Deze bijscholing verzorg ik ‘incompany’ en via open inschrijving. Kijk op mijn website meer informatie:

 4 daagse module ‘klinisch redeneren voor verzorgenden’

Neem vrijblijvend contact met mij op om te bespreken wat ik voor jouw zorgorganisatie kan betekenen. post@wietekederoos.nl

Klinisch redeneren voor verzorgenden

Ontwerpen van thematisch zorgonderwijs bevordert de koppeling met de praktijk.

Ontwerpen van thematisch zorgonderwijs bevordert de koppeling met de praktijk.
Ontwerpen van leerinterventies

Uit vakliteratuur blijkt dat studenten in de zorg moeite hebben met het uitvoeren van complexe taken. Dit geldt voor artsen (Janssen-Noordman, Merriënboer, Vleuten, & Scherpbier, juni 2003) en ook voor verpleegkundigen en verzorgenden. In het artikel van Janssen- Noordman ea wordt gesteld dat dit komt doordat studenten vinden dat de leerstof te gefragmenteerd wordt aangeboden en dat de koppeling met de praktijk te beperkt is. Ook de stagebegeleiders onderstrepen dit probleem.

In dit blog lees hoe je onderwijs zó kunt ontwerpen dat de koppeling met de praktijk optimaal is.

Onderwijs ontwerpen met het 4 CID model van van Merriënboer (2017) kan dit probleem ondervangen.

In het 4CID model wordt gewerkt met een ‘hele- taak benadering’. Vier componenten vormen samen het onderwijsontwerp.

‘Het 4CID model is geen nieuw onderwijsmodel of een nieuwe methode. Het is een aanpak waarmee je de ontwikkeling van een expertise in een bepaald gebied kunt bevorderen’ (Janssen-Noordman, Merriënboer, Vleuten, & Scherpbier, juni 2003). Janssen ea stellen in hun artikel in het Tijdschrift voor medisch onderwijs dat de traditionele aanpak in bouwstenen voor competentiegericht onderwijs geen goede aanpak is. Er wordt geen of onvoldoende aandacht geschonken aan de integratie en coördinatie van samenstellende vaardigheden. Zij stellen dat niet het hele 4CID model ingevoerd hoeft te worden om het onderwijs te verbeteren. Invoeren van delen levert ook al een verbetering op.

4CID model

Het 4CID model is een hulpmiddel om onderwijs te ontwerpen volgens een wetenschappelijk verantwoorde methode. Het 4CID model is gericht op het ontwerpen van onderwijs voor complexe taken zoals taken in de zorg. Om die complexe taken te leren moet een student tegelijkertijd werken aan de ontwikkeling van kennis, vaardigheden en attitudes. In het kwalificatiedossier van de opleiding tot verzorgende IG worden deze taken beschreven binnen de verschillende competenties. (Kwalificatiedossier Verzorgende IG, 2016)

Werken met betekenisvolle probleemsituaties

Van Merriënboer stelt dat in veel opleidingen de nadruk ligt op het verwerven van kennis. De integratie van kennis, vaardigheden en (beroeps) attitudes komt te weinig van de grond. Volgens van Merriënboer zullen studenten beter voorbereid zijn op de praktijk als gewerkt wordt met betekenisvolle probleemsituaties. Het 4CID model biedt handvatten om dergelijk onderwijs te ontwerpen.

Met het 4CID model kunnen leertaken ontworpen worden die gebaseerd zijn op betekenisvolle probleemsituaties. Deze leertaken kunnen geordend worden van laag complexe taken naar hoog complexe taken. Met het 4CID model worden ‘hele taken’ ontworpen zodat de student leert deze gehele, betekenisvolle taken, in de praktijk uit te voeren.

Het 4CID model is bestaat uit 4 componenten;

  1. Leertaken
  2. Ondersteunende informatie: kennis die nodig is om de problemen op de werkvloer op te lossen
  3. Procedurele informatie: kennis die nodig is om bepaalde onderdelen van een taak te automatiseren
  4. Deeltaakoefening: het oefenen met de handelingen die nodig zijn om de deeltaak te kunnen uitvoeren

Van Merriënboer geeft het 4CID model schematisch als volgt weer:

4 CID model

Bron: (Hoogveld, Janssen-Noordman, & Merriënboer, 2017)

Uitleg bij de kleuren;

  • Oranje bollen: leertaken
  • Oranje driehoeken: niveaus van complexiteit
  • Rood: ondersteunende informatie
  • Blauw: procedurele informatie en deeltaakoefeningen

Leertaken: leren door doen

Leertaken bestaan uit het werken met cases, projecten of problemen uit de praktijk. Deze taken kunnen worden uitgevoerd in een skills-lab of in de echte praktijk. Bij leertaken leren de studenten door te doen en door te ervaren hoe het is om een dergelijke taak uit te voeren. Het is belangrijk dat er gewerkt wordt met echte cases uit de praktijk.

Om studenten niet te overvragen wordt eerst gewerkt met laagcomplexe cases. Gedurende de opleiding wordt gewerkt met cases die steeds complexer zijn. Studenten hebben begeleiding nodig bij het werken met de verschillende complexiteitsniveaus. Zodra een student de opdrachten bij de laag complexe cases zonder begeleiding kan uitvoeren kan overgestapt worden naar midden complexe cases en later naar hoog complexe cases.

De begeleiding van de docent bestaat uit het geven van tips en feedback of door het geven van hulpmiddelen zoals een verduidelijkend stappenplan of, bij klinisch redeneren, een redeneerhulp.

Ondersteunende informatie

Ondersteunende informatie betreft de kennis die een student nodig heeft om een taak uit te kunnen voeren. Meestal wordt dit ‘de theorie’ genoemd. Bij het 4CID model wordt deze theorie altijd gekoppeld aan de praktijk (leertaak). Ondersteunende informatie bestaat uit twee delen;

  • Domeinkennis die nodig is om problemen op te lossen, te redeneren en besluiten te nemen
  • Aanpakkennis die beschrijft hoe de taken methodisch kunnen worden uitgevoerd

Ondersteunende informatie wordt niet gekoppeld aan de leertaak maar aan het complexiteitsniveau. Bij een hoger complex niveau wordt de ondersteunende informatie uitgebreid.

Procedurele informatie

Procedurele informatie bestaat uit het geven van ‘stap voor stap informatie’ of feedback die gegeven wordt tijdens het uitvoeren van de leertaak. Deze informatie helpt de student bij het uitvoeren van de taken.

Als de student een handeling beheerst en de handeling meer routine wordt, wordt de procedurele informatie afgebouwd.

Deeltaakoefening

Deeltaakoefening wordt alleen toegevoegd als een zeer hoge mate van automatisering van de handeling nodig is en dit niet geleerd kan worden bij de leertaken. Binnen de zorg kan gedacht worden aan het oefenen van medisch rekenen voordat iemand medicatie mag delen.

Volgens het 4CID model is het belangrijk deze 4 delen te integreren. Integratie is noodzakelijk voor een goede transfer van het geleerde. Van Merriënboer zegt daarover het volgende;

  1. Hele leertaken die een beroep doen op zowel kennis-, vaardigheden-, en houdingsaspecten zorgen ervoor dat in nieuwe situaties bruikbare kennis gevonden wordt in het geheugen
  2. Opbouw van complexiteit in combinatie met afname van begeleiding stelt de student in staat om kennis-, en houdingsaspecten te combineren en in nieuwe probleemsituaties op het werk toe te kunnen passen.
  3. Studenten leren te redeneren, problemen op te lossen en te beslissen en hierover te reflecteren.

Bij het ontwikkelen van de module ‘klinisch redeneren voor verzorgenden’ heb ik gewerkt met het 4 CID model en het programma wikiwijs. Het lesmateriaal van deze module stel ik gratis beschikbaar voor docenten: https://maken.wikiwijs.nl/117035/Klinisch_redeneren_voor_verzorgenden

Bijscholing voor verzorgenden

Leren is nuttig en leuk. Tenminste dat is mijn ervaring. Ik geef les aan verpleegkundigen en verzorgenden. Gelukkig vinden de mensen die bij mij les hebben gehad leren ook leuk of ze zijn dat gedurende de lessen gaan vinden. Hieronder lees je een aantal reacties van verzorgenden die ik les heb mogen geven.

Wil je ook de module ‘klinisch redeneren voor verzorgenden’ ook bij jou in de organisatie laten geven. Dat kan! Kijk voor meer informatie op mijn website: https://wietekederoos.nl/4-daagse-module-klinisch-redeneren-voor-verzorgenden/

De bijscholing van De Roos L&D is geaccrediteerd door V&VN. Nadat je deze scholing hebt gevolgd worden 20 PE punten bijgeschreven in jouw kwaliteitsregister.

Reacties deelnemers:

  • Wieteke motiveert en stimuleert op een positieve manier. Heeft geduld, persoonlijke aandacht voor iedereen, zonder dat dit ten korte komt van de rest. (Van de klas en de behandeling van de lesstof) Weet het beste uit iedereen naar boven te halen.
  • Wieteke is een heel geduldige, vriendelijke docent. Onvermoeibaar in het beantwoorden van vragen, ook als ze al meerdere malen gesteld zijn.
  • Super docente die voor ons verduidelijkt en beknopt samenvat van ‘hoe je een opdracht moet zien’ en de logica naar boven tovert. Alle lof voor Wieteke!!

Neem vrijblijvend contact met mij op om te bespreken wat ik voor jouw zorgorganisatie kan betekenen. post@wietekederoos.nl

Klinisch redeneren voor verzorgenden