Ontwerpen van thematisch zorgonderwijs bevordert de koppeling met de praktijk.

Ontwerpen van leerinterventies

Uit vakliteratuur blijkt dat studenten in de zorg moeite hebben met het uitvoeren van complexe taken. Dit geldt voor artsen (Janssen-Noordman, Merriënboer, Vleuten, & Scherpbier, juni 2003) en ook voor verpleegkundigen en verzorgenden. In het artikel van Janssen- Noordman ea wordt gesteld dat dit komt doordat studenten vinden dat de leerstof te gefragmenteerd wordt aangeboden en dat de koppeling met de praktijk te beperkt is. Ook de stagebegeleiders onderstrepen dit probleem.

In dit blog lees hoe je onderwijs zó kunt ontwerpen dat de koppeling met de praktijk optimaal is.

Onderwijs ontwerpen met het 4 CID model van van Merriënboer (2017) kan dit probleem ondervangen.

In het 4CID model wordt gewerkt met een ‘hele- taak benadering’. Vier componenten vormen samen het onderwijsontwerp.

‘Het 4CID model is geen nieuw onderwijsmodel of een nieuwe methode. Het is een aanpak waarmee je de ontwikkeling van een expertise in een bepaald gebied kunt bevorderen’ (Janssen-Noordman, Merriënboer, Vleuten, & Scherpbier, juni 2003). Janssen ea stellen in hun artikel in het Tijdschrift voor medisch onderwijs dat de traditionele aanpak in bouwstenen voor competentiegericht onderwijs geen goede aanpak is. Er wordt geen of onvoldoende aandacht geschonken aan de integratie en coördinatie van samenstellende vaardigheden. Zij stellen dat niet het hele 4CID model ingevoerd hoeft te worden om het onderwijs te verbeteren. Invoeren van delen levert ook al een verbetering op.

4CID model

Het 4CID model is een hulpmiddel om onderwijs te ontwerpen volgens een wetenschappelijk verantwoorde methode. Het 4CID model is gericht op het ontwerpen van onderwijs voor complexe taken zoals taken in de zorg. Om die complexe taken te leren moet een student tegelijkertijd werken aan de ontwikkeling van kennis, vaardigheden en attitudes. In het kwalificatiedossier van de opleiding tot verzorgende IG worden deze taken beschreven binnen de verschillende competenties. (Kwalificatiedossier Verzorgende IG, 2016)

Werken met betekenisvolle probleemsituaties

Van Merriënboer stelt dat in veel opleidingen de nadruk ligt op het verwerven van kennis. De integratie van kennis, vaardigheden en (beroeps) attitudes komt te weinig van de grond. Volgens van Merriënboer zullen studenten beter voorbereid zijn op de praktijk als gewerkt wordt met betekenisvolle probleemsituaties. Het 4CID model biedt handvatten om dergelijk onderwijs te ontwerpen.

Met het 4CID model kunnen leertaken ontworpen worden die gebaseerd zijn op betekenisvolle probleemsituaties. Deze leertaken kunnen geordend worden van laag complexe taken naar hoog complexe taken. Met het 4CID model worden ‘hele taken’ ontworpen zodat de student leert deze gehele, betekenisvolle taken, in de praktijk uit te voeren.

Het 4CID model is bestaat uit 4 componenten;

  1. Leertaken
  2. Ondersteunende informatie: kennis die nodig is om de problemen op de werkvloer op te lossen
  3. Procedurele informatie: kennis die nodig is om bepaalde onderdelen van een taak te automatiseren
  4. Deeltaakoefening: het oefenen met de handelingen die nodig zijn om de deeltaak te kunnen uitvoeren

Van Merriënboer geeft het 4CID model schematisch als volgt weer:

4 CID model

Bron: (Hoogveld, Janssen-Noordman, & Merriënboer, 2017)

Uitleg bij de kleuren;

  • Oranje bollen: leertaken
  • Oranje driehoeken: niveaus van complexiteit
  • Rood: ondersteunende informatie
  • Blauw: procedurele informatie en deeltaakoefeningen

Leertaken: leren door doen

Leertaken bestaan uit het werken met cases, projecten of problemen uit de praktijk. Deze taken kunnen worden uitgevoerd in een skills-lab of in de echte praktijk. Bij leertaken leren de studenten door te doen en door te ervaren hoe het is om een dergelijke taak uit te voeren. Het is belangrijk dat er gewerkt wordt met echte cases uit de praktijk.

Om studenten niet te overvragen wordt eerst gewerkt met laagcomplexe cases. Gedurende de opleiding wordt gewerkt met cases die steeds complexer zijn. Studenten hebben begeleiding nodig bij het werken met de verschillende complexiteitsniveaus. Zodra een student de opdrachten bij de laag complexe cases zonder begeleiding kan uitvoeren kan overgestapt worden naar midden complexe cases en later naar hoog complexe cases.

De begeleiding van de docent bestaat uit het geven van tips en feedback of door het geven van hulpmiddelen zoals een verduidelijkend stappenplan of, bij klinisch redeneren, een redeneerhulp.

Ondersteunende informatie

Ondersteunende informatie betreft de kennis die een student nodig heeft om een taak uit te kunnen voeren. Meestal wordt dit ‘de theorie’ genoemd. Bij het 4CID model wordt deze theorie altijd gekoppeld aan de praktijk (leertaak). Ondersteunende informatie bestaat uit twee delen;

  • Domeinkennis die nodig is om problemen op te lossen, te redeneren en besluiten te nemen
  • Aanpakkennis die beschrijft hoe de taken methodisch kunnen worden uitgevoerd

Ondersteunende informatie wordt niet gekoppeld aan de leertaak maar aan het complexiteitsniveau. Bij een hoger complex niveau wordt de ondersteunende informatie uitgebreid.

Procedurele informatie

Procedurele informatie bestaat uit het geven van ‘stap voor stap informatie’ of feedback die gegeven wordt tijdens het uitvoeren van de leertaak. Deze informatie helpt de student bij het uitvoeren van de taken.

Als de student een handeling beheerst en de handeling meer routine wordt, wordt de procedurele informatie afgebouwd.

Deeltaakoefening

Deeltaakoefening wordt alleen toegevoegd als een zeer hoge mate van automatisering van de handeling nodig is en dit niet geleerd kan worden bij de leertaken. Binnen de zorg kan gedacht worden aan het oefenen van medisch rekenen voordat iemand medicatie mag delen.

Volgens het 4CID model is het belangrijk deze 4 delen te integreren. Integratie is noodzakelijk voor een goede transfer van het geleerde. Van Merriënboer zegt daarover het volgende;

  1. Hele leertaken die een beroep doen op zowel kennis-, vaardigheden-, en houdingsaspecten zorgen ervoor dat in nieuwe situaties bruikbare kennis gevonden wordt in het geheugen
  2. Opbouw van complexiteit in combinatie met afname van begeleiding stelt de student in staat om kennis-, en houdingsaspecten te combineren en in nieuwe probleemsituaties op het werk toe te kunnen passen.
  3. Studenten leren te redeneren, problemen op te lossen en te beslissen en hierover te reflecteren.

Bij het ontwikkelen van de module ‘klinisch redeneren voor verzorgenden’ heb ik gewerkt met het 4 CID model en het programma wikiwijs. Het lesmateriaal van deze module stel ik gratis beschikbaar voor docenten: https://maken.wikiwijs.nl/117035/Klinisch_redeneren_voor_verzorgenden

Bijscholing voor verzorgenden

Leren is nuttig en leuk. Tenminste dat is mijn ervaring. Ik geef les aan verpleegkundigen en verzorgenden. Gelukkig vinden de mensen die bij mij les hebben gehad leren ook leuk of ze zijn dat gedurende de lessen gaan vinden. Hieronder lees je een aantal reacties van verzorgenden die ik les heb mogen geven.

Wil je ook de module ‘klinisch redeneren voor verzorgenden’ ook bij jou in de organisatie laten geven. Dat kan! Kijk voor meer informatie op mijn website: https://wietekederoos.nl/4-daagse-module-klinisch-redeneren-voor-verzorgenden/

De bijscholing van De Roos L&D is geaccrediteerd door V&VN. Nadat je deze scholing hebt gevolgd worden 20 PE punten bijgeschreven in jouw kwaliteitsregister.

Reacties deelnemers:

  • Wieteke motiveert en stimuleert op een positieve manier. Heeft geduld, persoonlijke aandacht voor iedereen, zonder dat dit ten korte komt van de rest. (Van de klas en de behandeling van de lesstof) Weet het beste uit iedereen naar boven te halen.
  • Wieteke is een heel geduldige, vriendelijke docent. Onvermoeibaar in het beantwoorden van vragen, ook als ze al meerdere malen gesteld zijn.
  • Super docente die voor ons verduidelijkt en beknopt samenvat van ‘hoe je een opdracht moet zien’ en de logica naar boven tovert. Alle lof voor Wieteke!!

Neem vrijblijvend contact met mij op om te bespreken wat ik voor jouw zorgorganisatie kan betekenen. post@wietekederoos.nl

Klinisch redeneren voor verzorgenden

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.